مختصرى كه بذيل مذكور ملحق است ( ص 279 ) مذكور است رجوع بدانجا شود ، جامع التّواريخ يكى ديگر از مآخذ مهمّى كه در تصحيح اين مجلّد غالبا از آن استعانت جسته‌ايم و تقريبا صفحهء از اين كتاب از ذكر آن خالى نيست كتاب جليل القدر عظيم الشّأن مشهور جامع التّواريخ رشيد الدّين فضل اللّه وزير غازان و اولجايتو است ، و چون رشيد الدّين چنان كه معلوم است جميع مندرجات مجلّدات ثلثهء جهانگشاى را از ابتدا تا انتها برحسب اختلاف مواقع گاه به عين عبارت و گاه ملخّصا و مختصرا و گاه با بسط و زوايد كثيره در كتاب نفيس خود گنجانيده است لهذا بديهى است كه اگر نسخهء مصحّح مضبوطى از جامع التّواريخ بدست باشد در امر تصحيح جهانگشاى مدد بسيار تواند نمود ، ولى بدبختانه با وجود اينكه نسخ متعدّدهء قديمى از كتاب مذكور كه بسيارى از آنها نيز در عهد خود مؤلّف كتابت شده هنوز بدست است ( از جمله نسخهء بغايت نفيس مصوّرى در كتابخانهء ملّى پاريس بنشان « ضميمهء فارسى 1113 » « 1 » كه پنج شش مجلس تصوير آن را ما در تضاعيف همين مجلّد حاضر چاپ كرده‌ايم ) معذلك گويا نسخ بكلّى صحيح متقن از اينكتاب فوق العاده نادر باشد و على اىّ حال راقم سطور تاكنون به هيچ نسخهء از جامع التّواريخ كه از جميع وجوه مصحّح و محلّ اطمينان و وثوق كامل باشد و اعلام اشخاص و اماكن و نحو ذلك در آن دچار فساد تصحيفات و تحريفات نشده باشد برنخورده‌ام ، بارى غرض آنست كه ما در تصحيح اين مجلّد دائما از جامع التّواريخ خواه از نسخ خطّى آن و خواه از متون مطبوعهء آن استمداد جسته‌ايم و در اغلب مواضع مهمّه نسخه بدلهاى آنكتاب را و همچنين فقرات معادلهء آن را با جهانگشاى جوينى ( يعنى

--> ( 1 ) Supplement persan 1113 ( - Catalogue de Blochet , Vol . I , no . 254 ) .